کتواسیدوز دیابتی چیست؟
کتواسیدوز دیابتی (DKA) یک مشکل جدی است که میتواند برای افراد مبتلا به دیابت رخ دهد. این وضعیت زمانی اتفاق میافتد که سطح قند خون خیلی بالا رفته و مواد شیمیایی به نام کتونها در خون تجمع مییابند.
به طور معمول، بدن قند را به عنوان منبع انرژی تجزیه میکند. برای این کار، قند با کمک هورمونی به نام انسولین وارد سلولها میشود. اگر انسولین کافی وجود نداشته باشد یا بدن به انسولین پاسخ ندهد، قند در خون تجمع مییابد. این همان چیزی است که وقتی فردی دیابت دارد، اتفاق میافتد.
اگر قند نتواند به سلولها وارد شود، بدن نمیتواند از آن به عنوان انرژی استفاده کند. اینگونه DKA میتواند اتفاق بیفتد:
- سطح قند خون به افزایش خود ادامه میدهد.
- بدن برای تأمین انرژی شروع به سوزاندن چربی میکند.
- سوزاندن چربی میتواند باعث تولید بیش از حد کتونها شود.
- کتونها تجمع مییابند و سطح اسید در خون خیلی بالا میرود.
DKA یک وضعیت اضطراری است و نیاز به درمان فوری دارد.
چه عواملی باعث DKA میشود؟
افراد میتوانند به دلایل مختلفی به DKA مبتلا شوند:
- آنها نمیدانند که دیابت دارند و بنابراین انسولین مصرف نمیکنند و بدن شروع به سوزاندن چربی میکند.
- آنها دچار بیماری یا مشکل سلامتی جدی، مانند حمله قلبی یا عفونت میشوند.
- آنها داروهای خاص یا مواد مخدر غیرقانونی مصرف میکنند.
- آنها انسولین خود را طبق دستور مصرف نمیکنند.
- پمپ انسولین آنها به درستی کار نمیکند.
علائم DKA چیست؟
علائم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساس تشنگی شدید و نوشیدن زیاد
- ادرار کردن زیاد، از جمله در شب
- حالت تهوع یا استفراغ
- درد شکم
- احساس خستگی یا مشکل در تفکر واضح
- بوی تنفس شیرین یا میوهای
- کاهش وزن
اگر علائم ذکر شده را دارید، فوراً با اورژانس 115 تماس بگیرید. همچنین، اگر سطح قند خون شما بالاتر از حد معمول است، باید به پزشک مراجعه کنید تا ممکن است نیاز به تنظیم دوز انسولین داشته باشید.
آیا آزمایشی برای DKA وجود دارد؟
بله. اگر پزشک یا پرستار فکر کند که شما DKA دارید، چندین آزمایش خون را سفارش خواهند داد، از جمله آزمایشهایی برای بررسی سطح قند و کتونها در خون. آنها همچنین ادرار شما را برای کتونها بررسی خواهند کرد. این آزمایشها میتوانند نشان دهند که آیا شما DKA دارید.
زیرا DKA میتواند مشکلاتی با قلب ایجاد کند، ممکن است نیاز به انجام یک نوار قلب (ECG) داشته باشید. این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را اندازهگیری میکند.
برخی نوارهای آزمایش ادرار میتواند نشان دهد که در ادرار شما کتون وجود دارد.میتوانید آن را از داروخانه یا آنلاین خریداری کنید.
از پزشک یا پرستار خود بپرسید که اگر سطح کتون شما بالا بود، چه کار کنید.
DKA چگونه درمان میشود؟
درمان معمولاً در بیمارستان انجام میشود. این میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مایعات و الکترولیتها: در طول DKA، بدن مقدار زیادی مایع و الکترولیت (مواد شیمیایی در بدن مانند سدیم و پتاسیم که به کارکرد طبیعی سلولها کمک میکنند) را از دست میدهد. به عنوان بخشی از درمان، پزشکان باید مایعات و الکترولیتهای از دست رفته را جایگزین کنند.
- انسولین: وقتی بدن انسولین کافی دارد، میتواند از قند به عنوان سوخت استفاده کند و نیازی به سوزاندن چربی ندارد.
این درمانها در بیمارستان و با بررسی وضعیت قلبی تنفسی و با تزریق سرم انجام میشود.
در طول درمان، پزشکان به طور منظم آزمایشهایی انجام خواهند داد تا مطمئن شوند شما در حال بهبود هستید. این شامل:
- قند خون: هر ساعت بررسی خواهد شد تا زمانی که بهبود یابد.
- آزمایشهای خون دیگر: اینها هر 2 تا 4 ساعت انجام میشوند و شامل آزمایشهایی برای بررسی سطح الکترولیتها و عملکرد کلیهها هستند. یکی از آزمایشهای الکترولیت به پزشک کمک میکند تا سطح اسید در خون شما را تحت نظر داشته باشد.
پزشک شما همچنین چیزی به نام فاصله آنیون را محاسبه خواهد کرد. الکترولیتهای بدن شما بار الکتریکی دارند. فاصله آنیون تفاوت بین تعداد الکترولیتهای مثبت و منفی است. فاصله آنیون معمولاً زمانی بالا است که کتونهای زیادی در خون شما وجود داشته باشد. زمانی که به حالت طبیعی برمیگردد، نشانه خوبی است که شما در حال بهبود هستید.
آیا DKA قابل پیشگیری است؟
شما میتوانید با انجام کارهای زیر احتمال ابتلا به DKA را کاهش دهید:
- انسولین خود را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
- قند خون خود را به طور مرتب اندازهگیری کنید تا مطمئن شوید که خیلی بالا یا خیلی پایین نیست.
- اگر پزشک به شما گفته است، در خانه کتونها را بررسی کنید. مطمئن شوید که میدانید چگونه و چه زمانی آزمایش کنید و اگر سطح شما بالا بود، چه کار کنید.
- از پزشک خود درباره قوانین روزهای بیماری بپرسید. اگر بیماری مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا دارید، قند خون شما ممکن است بیشتر از حد معمول بالا و پایین برود. این به این معنی است که شما باید هنگام بیماری قند خون خود را بیشتر بررسی کنید. پزشک یا پرستار شما میتوانند به شما بگویند که چگونه دوز انسولین خود را بر اساس سطح قند خون تنظیم کنید.
- اگر تشنه هستید، مایعاتی بنوشید که قند ندارند. نوشیدنیهای شیرین، مانند آبمیوه، قند خون شما را بیشتر افزایش میدهند.
چگونه در خانه از خود مراقبت کنم؟
از پزشک یا پرستار بپرسید که هنگام رفتن به خانه چه کارهایی باید انجام دهید. مطمئن شوید که دقیقاً میدانید چه کارهایی برای مراقبت از خود نیاز دارید. اگر چیزی را درک نمیکنید، سؤال بپرسید.
برای کاهش احتمال ابتلا به DKA مجدد، باید:
- مراجعات منظم به پزشک خود داشته باشید و داروهای شما قند خونتان را تنظیم کرده باشد.
- انسولین خود را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
- قند خون خود را به طور مرتب اندازهگیری کنید تا مطمئن شوید که خیلی بالا یا خیلی پایین نیست.
- از پزشک خود درباره قوانین روزهای بیمار بپرسید. اگر بیماری مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا دارید، قند خون شما ممکن است بیشتر از حد معمول بالا و پایین برود. این به این معنی است که شما باید هنگام بیماری قند خون خود را بیشتر بررسی کنید. پزشک یا پرستار شما میتوانند به شما بگویند که چگونه دوز انسولین خود را بر اساس سطح قند خون تنظیم کنید.
- اگر پزشک به شما گفته است، در خانه کتونها را بررسی کنید. میتوانید نوارهای آزمایش ادرار را از داروخانه یا آنلاین خریداری کنید. ممکن است نیاز داشته باشید که کتونهای خود را اگر قند خون شما بالاتر از یک سطح خاص برود، اندازهگیری کنید. مطمئن شوید که میدانید چگونه و چه زمانی آزمایش کنید و اگر سطح کتون شما بالا بود، چه کار کنید.
- وقتی تشنه هستید، مایعاتی بنوشید که قند ندارند. نوشیدنیهای شیرین، مانند آبمیوه، قند خون شما را بیشتر افزایش میدهند.
-
- داروهای خود را به موقع استفاده کنید. زنگ ساعت را برای یادآوری تنظیم کنید .همیشه داروها را همراه خود داشته باشید.قبل از اتمام دارو با پزشک درباره مصرف دارو و تهیه مجدد آن مشورت کنید. مطمئن شوید تکنیک صحیح تزریق انسولین را میدانید.
- سعی کنید قند خون خود را در محدوده طبیعی نگه دارید.این محدوده به طور استاندارد برای قند خون ناشتا80-130 و برای دو ساعت بعد از اولین لقمه غذا کمتر از 180 است. اما به یاد داشته باشید با توجه به تفاوت شرایط بیماران؛ پزشک تعیین کننده اصلی محدوده طبیعی قند خون بیمار شماست.حتما از او سوالات خود را بپرسید.
- اگر به دلیل شرایط استرس، بیماری، تغییر مصرف دارو و ..قند خون شما از کنترل خارج شد لازم است با پزشک خود مشورت و از او دستورالعمل کنترل قند در روزهای بیماری را بگیرید.
- زمانی که استرس شدیدی دارید یا بیمار شده اید و قند خون شما بالاتر از 250 است اندازهگیری کتون در ادرار را انجام دهید. این کار به شما کمک میکند که سطح خفیف تا متوسط کتونها را قبل از افزایش شدید آن تشخیص دهید .در این زمان از انجام ورزش و فعالیت سخت پرهیز کنید و فورا به پزشک خود مراجعه کنید.
- معاینات دوره ای کلیه، چشم، قلب، عصب پا و معاینات هر روزه ظاهر پا از نظر قرمزی، تاول یا زخم را انجام دهید. سعی کنید حتما در کلینیک دیابت پرونده درمان تشکیل دهید.از پرستار درباره آن بپرسید.
- استفاده از وعدههای غذایی با حجم کم ودفعات زیاد، استفاده از مواد غذایی حاویه فیبر بیشتر (حبوبات، میوه ها، سبزیجات). از مصرف قند و شکر و مواد غذایی حاوی قند مخفی مانند کیک و بیسکوئیت و انواع شیرینیها، چربیهای حیوانی، مصرف زیاد نمک خودداری شود. مصرف مواد غذایی سرشار از پروتئین (مانند:گوشت سفید، تخم مرغ، حبوبات، لوبیا، عدس، گردو، هفتهای 2 بار ماهی ، روزانه 2 لیوان لبنیات کمچرب و...) توصیه میگردد. بهتر است صبحانه قبل ساعت 8 میل شود. ترجیحا وعده غذایی ساعت مشخص داشته باشد. جهت داشتن رژیمی با تنوع غذایی با کارشناس تغذیه مشورت کنید.
- تا چند روز بعد از بحران کتواسیدوز دیابتی احتمالا بدن دچار ضعف است.از انجام کارهای شدید و خسته کننده پرهیز کنید. ورزش سبک مثل نرمش وپیاده روی توصیه میشود. فعالیت به آرامی آغاز و به تدریج نیز زمان فعالیت افزایش یابد هرروز تاحد امکان در زمان معین انجام گیرد جهت پیشگیری از آسیب به پا از کفش مناسب هنگام ورزش استفاده کنید. بهتر است از انجام فعالیت سنگین پرهیز شود. همراه داشتن آب و بیسکویت، شکلات و... برای زمانی که قند خون شدیدا کاهش مییابد وجلوگیری از علائم ناشی از آن لازم است در صورتیکه قند خون زیر 100 و بالای 250 بود از انجام فعالیت بدنی خودداری کنید.
- ضروریست به صورت روزانه پاها مورد بررسی قرار گیرند و به طور مرتب تمیز و خشک شوند. مطمئن شوید که بین انگشتان پا را خشک کرده اید. از جوراب نخی استفاده کنید. حتی در خانه نیز پا برهنه راه نروید.
- مراقب افت قند خون باشید.علت عمده افت قند خون به کمتر از 70 مصرف نادرست دارو، مصرف کمتر غذا یا حذف وعده غذایی، تحرک و فعالیت بیشتر از حد معمول و ابتلا به بیماری مانند عفونتها و... میباشد. علایم آن شامل رنگپریدگی، تعریق بیشازحد، تپش قلب، لرزش دست، تغییر رفتار، عدم توانایی در تمرکز، اختلال در تکلم، خوابآلودگی، تشنج و یا از دست دادن هوشیاری است. درمان افت قند برای بیمار هوشیار: یک قاشق عسل یا 4 حبه قند حل شده در نصف لیوان آب و یا نصف لیوان نوشابه معمولی و هر نوع قند ساده که در دسترس بیمار است و سپس مصرف میانوعده و در بیمار غیر هوشیار تماس با اورژانس 115 است.
- در صورت قند بالای 400، یا قند خون بیشتر از 250 همراه با درد شکم، تهوع و استفراغ، و یا تنفس سریع، بوی تنفس شیرین یا میوه گندیده، تاری دید، گیجی و از دست دادن هوشیاری، یا ناتوانی در کنترل قند خون و یا کاهش ادرار سریعا به مرکز درمانی مراجعه کنید. یا اورژانس 115 تماس بگیرید.
چه مراقبتهای پیگیری نیاز دارم؟
پزشک یا پرستار شما به شما خواهند گفت که آیا نیاز به تعیین یک قرار ملاقات پیگیری دارید یا خیر. اگر چنین است، مطمئن شوید که میدانید چه زمانی و کجا باید بروید.
چه زمانی باید با پزشک یا اورژانس 115تماس بگیرم؟
فوراً با پزشک یا پرستار یا اورژانس 115تماس بگیرید اگر:
- علائم DKA دوباره برای شما ایجاد شود، مانند:
- احساس تشنگی شدید و نوشیدن زیاد
- ادرار کردن زیاد، از جمله در شب یا بی اختیاری در دفع ادرار
- حالت تهوع یا استفراغ
- درد شکم
- احساس خستگی یا مشکل در تفکر واضح
- بوی تنفس شیرین یا میوهای
- کاهش وزن
- سطح قند خون شما همچنان بالاتر از حد معمول باشد.