بخش مراقبت ویژه، بخشی است مخصوص بیماران بدحال با شرایط بحرانی،که علی‌رغم بیماری‌های متعدد زمینه‌ای، امید به زندگی در آنها وجود دارد

در واقع شرایط بیماران بستری در بخش مراقبت ویژه به گونه ای است که امکان مراقبت ونگهداری از آنها در سایر بخش‌ها و در کنار دیگر بیماران وجود ندارد.

در این بخش بیماران تحت نظارت دقیق و دائمی قرار دارند. در واقع بالاترین سطح مراقبت‌های پزشکی و پرستاری از این دسته بیماران انجام می‌شود. قابل توجه است که بخش مراقبت ویژه مجهز به پیشرفته‌ترین تجهیزات پزشکی روز می‌باشد و پرسنل کادر درمانی آن‌ را از بین ماهرترین افراد انتخاب می‌نمایند.

از جمله این مراقبت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره نمود. کنترل دائم علائم حیاتی مانند فشارخون، تنفس، ضربان قلب، بررسی کلیه آزمایشات، بررسی سطح هوشیاری بیمار، کنترل و تنظیم دستگاه های متصل به بیمار (مانند دستگاه تنفس مصنوعی، پمپ‌های تزریق دارو) و ... .

در بخش مراقبت ویژه بیماران داخلی و مغز و اعصاب تحت نظارت دقیق و دائمی قرار دارند

بیمارانی که آسیب به ارگان‌های اصلی بدن مانند سیستم قلبی، تنفسی، مغز و ... شده باشند و نیازمند مراقبت‌های دقیق پزشکی و پرستاری باشند.

بیمارانی که دچار عفونت شدید مانند عفونت در خون (سپتی سمیا) شده باشند.

آن دسته از افراد سالخورده که به دلیل تشدید بیماری‌های زمینه‌ای نیاز به بررسی مداوم و دقیق علائم حیاتی دارند.

هر بیماری که نیاز به حمایت تنفسی بوسیله دستگاه تنفس مصنوعی داشته باشد.

توجه داشته باشید که خدمات بخش مراقبت ویژه به گونه‌ای است که کلیه اقدامات پرستاری لازم از قبیل مهارت‌های: درمانی، بهداشتی، تغذیه‌ای و... توسط تیم آموزش دیده و متخصص برای بیمار انجام می‌شود و نیاز به حضور همراه بیمار بر بالین وی در بخش نمی‌باشد. در اینجا به ذکر چند نمونه از مراقبت‌ها خواهیم پرداخت:

تغذیه: تعداد زیادی از بیماران بستری در این بخش‌ها قادر به تغذیه از راه دهان نمی‌باشند. در این بیماران با قرار دادن لوله تغذیه‌ای مناسب مانند: لوله بینی- معدی و یا لوله‌های دهان- معدی و یا لوله‌هایی که مستقیم از روی پوست شکم وارد معده می شوند تغذیه طبق دستور پزشک و با موادی که کالری مورد نیاز بیمار را تامین می‌کنند انجام می‌شود.

کنترل علائم حیاتی: به وسیله مانیتور و دستگاه‌هایی که به بیمار وصل است کلیه تغییرات علائم حیاتی از قبیل: فشارخون، نبض، تنفس، ریتم قلب و ... لحظه به لحظه بررسی و ثبت می‌شود. همچنین میزان مواد غذایی، سرم، دارو، ادرار، نوع ترشحات، زخم‌ها، رنگ پوست، کیفیت پوست، حرکات و سایز مردمک ها، پاسخگویی به محرکات محیطی، حرکت، توان و قدرت عضلانی، گردش مفاصل و ... به دقت بررسی و ثبت می‌شود. این موارد حتی اگر بیمار هیچ تغییری در آنها نداشته باشد باز هم انجام می‌شود. روزانه چندین بار موارد ذکر شده به پزشک معالج جهت طرح برنامه درمانی گزارش داده می‌شود.

جابجا کردن بیمار: اگر سطح هوشیاری بیمار به اندازه‌ای پایین باشد که قادر به جابجا شدن در تخت نباشد. در طول شبانه‌روز هر ۲ ساعت یکبار در وضعیت‌های مختلف قرار داده می‌شود. با انجام این اقدام از ایجاد زخم بستر پیشگیری می‌شود.

 حمایت تنفسی: شامل نظارت مداوم و دقیق سیستم تنفس، استفاده از اکسیژن به روش‌های مختلف (مانند: ماسک، کانولا) استفاده از تهویه مکانیکی، انجام فیزیوتراپی قفسه سینه، ساکشن (تخلیه ترشحات راه هوایی با دستگاه مکش) و ...

آزمایشات: با توجه به شرایط بیمار، روزانه از بیمار آزمایشاتی مانند: خون، ادرار، مدفوع، ترشحات راه هوایی، ترشحات زخم، نمونه از مایع مغزی نخاعی، چک گازهای خونی و ... به آزمایشگاه بیمارستان فرستاده می‌شود که البته انجام این آزمایشات بنا به نیاز بیمار و طبق دستور پزشک انجام می‌گردد.

* فیزیوتراپی: جهت پیشگیری از ناتوانی و از کارافتادگی اندام‌ها، روزانه طبق دستور پزشک، کارشناس فیزیوتراپی در بخش مراقبت ویژه، بیماران را ویزیت می‌کند و حرکات فیزیوتراپی مورد نیاز را برای بیمار انجام می‌دهد. انجام حرکات فیزیوتراپی علاوه بر پیشگیری از ناتوانی باعث تقویت عضلات بیمار نیز می‌شود. ازجمله این حرکات می‌توان به فیزیوتراپی قفسه سینه که بسیار با اهمیت است اشاره کرد. این حرکات باعث خارج شدن ترشحات از راه‌های هوایی بیمار می‌شود.