کرونا از حدود ۱۹ ماه پیش تاکنون با پنج جهش مردم را در سراسر دنیا درگیر کرده و هر جهش، مشکلی تازه برای مردم به وجود آورده است؛ این بار، در واریانت‌های جدید مشکل عفونت «قارچ سیاه» چهره این ویروس مرگ بار را تاریک‌تر کرده است. هر بار که این ویروس رنگ عوض می‌کند، ترس در وجود افرادی که وحشت از این میهمان ناخوانده دارند را بیشتر می‌کند، این بار قارچ سیاه، بازی رنگ کروناست که به نوعی عفونت قارچی است که افراد دارای سیستم ایمنی پایین و بیماران دیابتی و فشارخون بالا را بیشتر درگیر می‌کند.

مسئول روابط عمومی معاونت آموزشی دانشکده در زمینه «بیماری قارچ سیاه» با دکتر بهاره کردی عضو هیئت علمی دانشکده و دکتری تخصصی انگل شناسی گفتگویی را انجام داده است که آن را فرا رویتان می نهیم:

لطفا خودتان  را معرفی بفرمایید. 

بهاره کردی هستم. دکترای  تخصصی  انگل  شناسی  و مدرس دانشکده علوم پزشکی نیشابور

بیماری قارچ سیاه که به تازگی بر سر زبان ها افتاده چیست؟

موکورمایکوزیس بیماری نسبتاً حاد و کشنده ناشی از قارچ های مختلف موکورال بوده که سریعاً توسعه یافته و اخیراً به علت بیماری کووید19 با نام بیماری «قارچ سیاه» بر سر زبان ها افتاده است. این قارچ ها در طبیعت فراوانند و از طریق سینوس های اطراف بینی، کاسه چشم، برونش، دستگاه گوارش یا پوست وارد بدن شده و از طریق خون، خود را به اندام های داخلی می رسانند.

عامل این بیماری چیست و نحوه انتشارآن به چه صورت است؟

تمامی قارچ های این رده ی محدود به منطقه جغرافیایی خاصی نبوده و در سراسر جهان پراکنش دارند. به لحاظ بیولوژیک، این قارچ ها در طبیعت روی مواد قندی، در حال فساد و فضولات به سرعت رشد کرده و هاگ (اسپور) آنها به میزان بسیار زیاد در هوا پراکنده می شود. بنابراین، به نظر می رسد که انسان ها در تمامی نقاط کره زمین دائماً با هاگ این قارچ در تماس هستند.

آیا بیماری قارچ سیاه مانند کرونا قابلیت انتقال از فردی به فرد دیگر را دارد؟ 

 بیماری قابلیت انتقال از انسان به انسان یا حیوان به انسان را ندارد. اشکال مختلف بیماری وابسته به عوامل مستعد کننده خاصی هستند؛ به عنوان مثال، سوختگی، جراحی و ناتوانی موضعی یا عمومی با فرم جلدی بیماری مرتبط است، سوء تغذیه با فرم گوارشی، دیابت اسیدوتیک با فرم بینی-مغزی (رینوسربرال) و سرطان خون با فرم ریوی مرتبط میشوند. 

درباره علایم و نشانه های این بیماری لطفا توضیح دهید؟ 

این بیماری به سه شکل بروز می کند: 

1) فرم بینی-مغزی (رینوسربرال): این فرم با دیابت حاد مرتبط بوده و در صورت عدم تشخیص به موقع منجر به مرگ فرد میگردد. افراد نوجوان (عمدتاً زیر 19 سال سن) درگیر این فرم می شوند. البته این بیماری در کودکان شیرخوار و افراد مسن نیز گزارش شده است. عفونت عمدتاً از سینوسهای مجاور بینی یا ندرتاً از طریق حلق شروع میشود. محل اصلی عفونت بینی،کاسه چشم و سپس مغز و پرده مننژ است. به همین دلیل، سردرد شدید در پیشانی و تب و لرز از عوارض متداول بیماری است. ممکن است در بینی ترشحات سیاه رنگ و غلیظ دیده شود و احتمال سینوزیت و یا فیستول سقف دهان نیز وجود دارد. درگیری چشمی گاهاً منجر به پایین افتادن پلک بالا، فلج عضلات چشم و حتی نابینایی میشود. سرانجام با درگیری عروق خونی بزرگ توسط قارچها، کاهش خونرسانی موضعی و اصطلاحاً انفارکتوس (سکته مغزی) رخ داده که از عوارض آن اغماء یا مرگ طی 7 الی 10 روز خواهد بود. 

2) فرم ریوی: این فرم از بیماری بیشتر در بیماران مبتلا به سرطان خون و گاهاً در افراد دیابتی مشاهده میشود. علائم شامل تب، خلط خونی و درد قفسه سینه، التهاب ریه، التهاب برونش (برونشیت)، لخته شدن خون و انفارکتوس می باشند. 

3) فرم گوارشی: این فرم از بیماری با سوء تغذیه مرتبط دانسته شده است. علائم بیماری بسته به محل عارضه متفاوت است و اسهال، لخته شدن خون، استفراغ خونی، مدفوع خونی و زخم مخاطی دستگاه گوارش گزارش شدهاند. احتمال درگیری معده، روده و کیسه صفرا نیز وجود دارد. 

4) فرم جلدی یا پوستی: در موارد سوختگی عمدتاً فرم پوستی دیده میشود. بیماران مبتلا به سوختگی که دچار فرم جلدی موکورمایکوزیس شدهاند، احتمالاً با مصرف آنتی بیوتیک ها از عفونت های باکتریایی در امان مانده ولی تنها به دلیل عفونت قارچ سیاه از پا در میآیند. 

چهافرادیدرمعرضعفونت «قارچ  سیاه»هستند؟

این قارچ ها در حالت عادی که سیستم ایمنی فرد سالم است، بیماریزا نمی باشند اما در صورت بروز بیماری های تحلیل برنده مانند دیابت، سل، سوختگی، انواع سرطان خون و نیز سوء تغذیه که ایمنی فرد دستخوش تغییر می گردد، بیماری ظاهر می گردد. همچنین، در پی درمان های سرکوب کننده ایمنی مانند استفاده طولانی مدت از داروهای کورتیکواستروئیدی (به اصلاح کورتون) عفونت ایجاد می شود. 

چه راههای پیشگیری را به همشهریان توصیه می کنید؟

اقدامات پیشگیرانه شامل استفاده از ماسک در مناطق گرد و غبار، جلوگیری از تماس مستقیم با ساختمان های آسیب دیده از آب و دارای پوسیدگی و قارچ زدگی و محافظت از پوست، پا و دست ها در مواردی که در معرض خاک یا کود دامی مانند باغبانی یا برخی کارهای خاص در فضای باز باشد استدر گروه‌های پرخطر مانند افرادی که پیوند عضو داشته‌اند داروهای ضد قارچ ممکن است به عنوان پیشگیری تجویز شودهمچنین، افرادی که به مدت طولانی داروهای سرکوب کننده ایمنی دریافت می کنند، بایستی از نظر عفونت قارچ سیاه تحت مراقبت مجدانه باشند. نظارت دائمی بر مخازن آب کپسول های اکسیژن نیز بایستی در دستور کار قرار گیرد؛ این کپسول ها که به ویژه در دوران پاندمی بیماری COVID-19 یکی از پر مصرف ترین اقلام بهداشتی هستند، همواره باید به دقت استفاده شوند به نحوی که برای تامین منابع آب این مخازن بایستی از آب مقط استریل و تمیز استفاده شود تا بروز هرگونه عفونت قارچی را به حداقل برساند.