آموزش به بیمار  با خونریزی گوارشی

خونریزی گوارشی چیست؟

سیستم گوارشی یا دستگاه گوارش شامل تمامی اندام‌هایی است که مسئول پردازش غذا در بدن هستند. این اندام‌ها عبارتند از: مری (لوله‌ای که دهان را به معده متصل می‌کند)، معده، روده کوچک و روده بزرگ (کولون). خونریزی گوارشی زمانی رخ می‌دهد که هر یک از این اندام‌ها دچار خونریزی شوند. در بسیاری از موارد، فرد متوجه خونریزی نمی‌شود زیرا این اتفاق در داخل بدنش می‌افتد. با این حال، گاهی اوقات نشانه‌هایی وجود دارد که نشان‌دهنده وقوع خونریزی است. دو نوع رایج خونریزی گوارشی عبارتند از: خونریزی گوارشی فوقانی (از مری، معده و قسمت ابتدایی روده کوچک) و خونریزی گوارشی تحتانی (از روده بزرگ).

علائم خونریزی گوارشی چیست؟

علائم خونریزی گوارشی به نوع آن بستگی دارد؛ یعنی آیا خونریزی فوقانی یا تحتانی است. برخی افراد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند و تنها در حین معاینه مقعد یا آزمایش خون متوجه کم‌خونی شوند. علائم مشترک شامل احساس ضعف، سبکی سر یا سرگیجه (به‌ویژه در صورت از دست دادن مقدار زیادی خون)، تپش قلب، گرفتگی یا درد شکم، اسهال و پوست رنگ‌پریده است.

علائم خونریزی گوارشی فوقانی شامل استفراغ خون یا چیزی شبیه به تفاله قهوه و اسهال یا مدفوعی که شبیه به قیر سیاه است. علائم خونریزی گوارشی تحتانی شامل مدفوعی است که به صورت خونی است.

چه چیزی می‌تواند باعث خونریزی گوارشی شود؟

رایج‌ترین علل خونریزی گوارشی شامل زخم‌ها در معده یا روده کوچک، مشکلات عروقی مانند واریس‌های مری و عروق خونی ضعیف و متورم، دیورتیکولوز (تشکیل کیسه‌های کوچک در دیواره روده)، بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو (بیماری‌هایی که زخم‌هایی در دیواره روده ایجاد می‌کنند)، هموروئیدها (واریس‌های متورم در مقعد)، ترک‌های مقعدی (پارگی‌های اطراف مقعد)، پولیپ‌ها (رشدهای کوچک در کولون) و سرطان (نادر) است.

آیا آزمایشی برای خونریزی گوارشی وجود دارد؟

بله، اگر پزشک مشکوک به خونریزی گوارشی باشد، ممکن است آزمایش‌های زیر را تجویز کند: آزمایش خون برای بررسی تعداد گلبول‌های قرمز و میزان آهن خون،عملکرد کبدآزمایش خون مخفی در مدفوع، آندوسکوپی فوقانی برای مشاهده مری، معده و روده کوچک، کولونوسکوپی برای بررسی داخل کولون، آزمایش‌های تصویربرداری برای مشاهده مسیر خونریزی و آندوسکوپی کپسولی برای مشاهده روده کوچک با دوربینی که بلعیده می‌شود.

چگونه خونریزی گوارشی درمان می‌شود؟

درمان بستگی به مقدار خون از دست رفته و علت خونریزی دارد و ممکن است شامل اکسیژن (از طریق ماسک یا لوله)، تزریق خون یا مایعات از طریق IV، داروهایی برای کاهش اسید معده یا درمان اختلالات خونریزی، داروهای موثر بر عروق خونی، آنتی‌بیوتیک‌ها.آندوسکوپی یا کولونوسکوپی برای پیدا کردن و مسدود کردن محل خونریزی انجام می‌شود.

آیا می‌توان از خونریزی گوارشی پیشگیری کرد؟

برای کاهش احتمال خونریزی گوارشی، از مصرف مکرر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)  مثل بروفن و ژلوفن خودداری کنید مگر با تجویز پزشک. و حتما این دارها با معده پر استفاده شود. داروهای رقیق کننده خون حتما همراه با داروی کاهش اسید معده مصرف شود.با پزشک خود مشورت کنید.در صورت داشتن زخم معده، درمان شوید و در صورت وجود واریس‌های مری، درمان لازم را دریافت کنید.

چگونه در خانه از خود مراقبت کنم؟

برای مراقبت از خود در خانه، ابتدا از پزشک یا پرستار بپرسید که چه اقداماتی باید انجام دهید و مطمئن شوید که دقیقاً می‌دانید چه کارهایی لازم است. اگر چیزی را نمی‌فهمید، حتماً سوال بپرسید. بسته به علت خونریزی، پزشک ممکن است از شما بخواهد:

داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون مشورت پزشک قطع نکنید. در صورت شروع داروی جدید، جهت پیشگیری از تداخلات دارویی با پزشک مشورت کنید.

وعده‌های غذایی را در فواصل منظم به صورت میان وعده و غذاهای کم حجم میل نمایید. از مصرف مواد غذایی پر ادویه (خردل، فلفل، ترشیجات، لواشک، مواد غذایی اسیدی، قهوه، چای داغ، الکل، کاکائو و کاپوچینو) خودداری کنید. غذا باید کاملاً جویده شود و از بلع مواد غذایی خشک یا دارای لبه‌های تیز پرهیز شود.بلافاصله بعد از مصرف غذا نخوابید. با نظر متخصص تغذیه یا پزشک معالج از مکمل‌های اسید فولیک، ویتامین B12 و آهن پس از بهبود استفاده کنید.

در دوران حاد بیماری فعالیت محدود می‌شود، ولی پس از آن فعالیت معمول داشته باشید و خواب شبانه کافی داشته باشید.اگر سرگیجه و ضعف دارید احتیاط کنید که دچار سقوط نشوید.

از استعمال سیگار و الکل خودداری کنید و در محیطی آرام و بدون استرس قرار بگیرید.

از زور زدن در حین مدفوع خودداری کنید جهت پیشگیری و درمان یبوست: غذاهای پر از فیبر مصرف کنید (غلات کامل، میوه‌ها و سبزیجات)، روزانه مقدار زیادی آب و مایعات دیگر بنوشید.فعال باشید و سعی کنید به مدت ۳۰ دقیقه یا بیشتر در بیشتر روزهای هفته پیاده‌روی یا فعالیت دیگری انجام دهید.روزی دو بار به مدت ۱۵ دقیقه در یک حمام گرم بنشینید.

تعداد دفعاتی که خون در مدفوع مشاهده می‌کنید یا اگر مدفوع سیاه و قیر مانند دارید، پیگیری کنید.در صورت وجود خون در مدفوع، استفراغ خونی، از دست دادن زیاد و ناگهانی وزن، درد هنگام خوردن غذا، بی‌اشتهایی، گیجی و افزایش ضربان قلب، درد شکم، پوست سرد، به مرکز درمانی مراجعه کنید. در صورت نیاز به آندوسکوپی مجدد طبق دستور پزشک مراجعه نمایید.

چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟

برای مشاوره با پزشک تماس بگیرید اگر: خونریزی شما به‌طور قابل توجهی افزایش یابد، خون استفراغ کنید یا چیزی شبیه به تفاله قهوه باشد، مدفوع شما سیاه یا قرمز تیره به نظر برسد یا خون در آن وجود داشته باشد، تغییراتی در تعداد دفعات یا سختی یا نرمی مدفوع خود مشاهده کنید، به‌طور قابل توجهی رنگ‌پریده شوید یا قلب شما دائماً تند بزند، احساس ضعف شدید کنید یا هنگام ایستادن دچار سبکی سر شوید، درد یا حساسیت در شکم داشته باشید.، بدون تلاش وزن کم کنید.

اگر خونریزی شدیدی از مقعد دارید، درد شدید شکم دارید، احساس ناراحتی در قفسه سینه دارید یا دچار تنگی نفس یا سبکی سر شدید و در عین حال خون در مدفوع دارید فورا برای کمک با اورژانس 115  تماس بگیرید.

واحد ارتقاء سلامت مرکز آموزشی پژوهشی درمانی ۲۲ بهمن نیشابور