آیا آزمایشی برای سیروز وجود دارد؟
آیا میتوانم به تنهایی کاری انجام دهم؟
چطور از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری کنم؟
مدیریت علائم و اختلالات خونی را چگونه است؟
آیا میتوان از سیروز پیشگیری کرد؟
اگر سیروز دارم به رژیم غذایی خاصی نیاز دارم؟
اگر سیروز دارم، چه غذاها و نوشیدنیهایی میتوانم بخورم؟
اگر سیروز دارم، چه غذاها و نوشیدنیهایی باید اجتناب کنم؟
علائم آسیت یا تجمع مایع در شکم چیست؟
آیا برای آسیت به آزمایش نیاز دارم؟
چگونه مایع در شکم درمان میشود؟
چگونه میتوانم از جمع شدن بیشتر مایع در شکم جلوگیری کنم؟
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
سیروز کبدی چیست و علل آن؟
کبد یک عضو بزرگ است که در قسمت بالای سمت راست شکم زیر قفسه دنده قرار دارد. این عضو بسیاری از عملکردهای حیاتی بدن را انجام میدهد ، از جمله:
- تنظیم سطوح بیشتر مواد شیمیایی در خون
- تولید صفرا که به تجزیه چربیها در حین هضم کمک میکند
- حذف محصولات زائد از خون
کبد قادر است خود را ترمیم کند، اما فرآیند ترمیم شامل ایجاد بافت زخم است. بنابراین، آسیب مکرر یا مداوم به کبد (مانند مصرف سنگین الکل، بیماری کبد چرب متابولیک -که معمولاً در افراد چاق یا دیابتی دیده میشود- و هپاتیت B یا C مزمن -عفونتهای ویروسی که بر کبد تأثیر میگذارند- ،هموکروماتوز -وضعیتی که باعث تجمع آهن در کبد میشود-) میتواند منجر به زخمهای قابل توجهی در کبد شود. این زخمها میتواند به قدری شدید شود که کبد دیگر نتواند عملکردهای طبیعی خود را انجام دهد. در مراحل اولیه، اگر علت زمینهای درمان شود، ممکن است سیروز قابل برگشت باشد.در مراحل پیشرفته، سیروز معمولاً غیرقابل برگشت است و درمان ممکن است شامل پیوند کبد باشد.
علائم سیروز چیست؟
برخی از افراد مبتلا به سیروز هیچ علامتی ندارند. وقتی علائم بروز میکنند، میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- ورم در شکم و پاها و تجمع مایع در ریهها
- نشانههای خونریزی از دستگاه گوارش فوقانی (مانند استفراغ خون یا مدفوعی که شبیه قیر است)
- کبودی یا خونریزی آسان
- مشکل در تنفس
- از دست دادن اشتها و کاهش وزن
- ورم در شکم (ناشی از آسیت: این زمانی اتفاق میافتد که مایع در فضای بین ارگانهای شکم و دیواره شکم جمع میشود)
- ضعف و خستگی و گرفتگی عضلات
- تغییرات خلقی، گیجی یا الگوهای خواب غیرعادی (ناشی از انسفالوپاتی کبدی)
- مشکل در خواب کافی یا خوابیدن بیش از حد
- زردی (زردی پوست یا چشمها)
- خارش
- اختلال در قاعدگی یا نداشتن قاعدگی
- اختلال نعوظ، ناباروری یا کاهش میل جنسی (در مردان)
- رشد سینه در مردان
- وریدهای عنکبوتی شکل
- کما
سیروز احتمال ابتلا به عفونتها را افزایش میدهد و همچنین خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش میدهد.
آیا آزمایشی برای سیروز وجود دارد؟
بله. آزمایشها شامل موارد زیر هستند:
- بیوپسی: در این آزمایش، پزشک یک سوزن به کبد شما وارد میکند و با استفاده از آن نمونه کوچکی از بافت را خارج میکند. این نمونه نشان میدهد که آسیب چقدر شدید است.
- آزمایشهای خون: نتایج میتوانند نشان میدهند که چه چیزی باعث بیماری است.
- آزمایشهای تصویربرداری: این آزمایشها تصاویری از کبد شما ایجاد میکنند. ممکن است شامل سونوگرافی یا MRI باشد.
آیا میتوانم به تنهایی کاری انجام دهم؟
بله. برای جلوگیری از آسیب بیشتر به کبد، میتوانید:
- از نوشیدن الکل خودداری کنید.
- قبل از شروع هر داروی جدید با پزشک خود صحبت کنید. این شامل مسکنهایی مانند ایبوپروفن (نامهای تجاری: ادویل، موتری) یا استامینوفن (نام تجاری: تایلنول) است. همچنین قبل از مصرف هرگونه گیاه، ویتامین یا مکمل با پزشک خود مشورت کنید. برخی داروها و مکملها میتوانند به کبد آسیب برسانند.
- از پزشک خود بپرسید که آیا باید در برابر هپاتیت A یا B واکسینه شوید؟
سیروز چگونه درمان میشود؟
هنگام درمان افراد مبتلا به سیروز، ارائهدهندگان خدمات بهداشتی اهداف زیر را در نظر دارند:
- کند کردن یا معکوس کردن علت بیماری کبد
- پیشگیری، شناسایی و درمان عوارض سیروز
- محافظت از کبد در برابر منابع دیگر آسیب
- مدیریت علائم و اختلالات خونی
- تعیین اینکه آیا و چه زمانی نیاز به پیوند کبد است
درمانها به علت سیروز، شدت آن و علائم شما بستگی دارد. درمانها به چند دسته اصلی تقسیم میشوند:
- کند کردن یا معکوس کردن علت بیماری کبد: اولین بخش درمان سیروز شامل شناسایی علت زمینهای و درمان آن، در صورت امکان، است. به عنوان مثال، اگر سیروز یک فرد ناشی از مصرف الکل باشد، قطع مصرف الکل ضروری است. وقتی سیروز به چاقی مرتبط است، کاهش وزن اهمیت دارد. همچنین، افرادی که به هپاتیت C یا B مزمن مبتلا هستند میتوانند دارو مصرف کنند.
-
کاهش خطر خونریزی: سیروز میتواند باعث تورم یا خونریزی رگهای خونی در مری شود. برای جلوگیری از این امر، پزشکان میتوانند:
- داروهایی تجویز کنند که این داروها فشار خون در کبد را کاهش میدهند و به کاهش احتمال خونریزی کمک میکنند.
- باندهای کوچکی را دور رگهای خونی ورم کرده قرار دهند.
-
کاهش تجمع مایع در شکم: در افراد مبتلا به سیروز، شکم گاهی اوقات با مایع پر میشود. برای کاهش تجمع مایع، پزشکان میتوانند:
- داروهایی به نام “مدرها” تجویز کنند که باعث میشوند شما بیشتر ادرار کنید. افرادی که این داروها را مصرف میکنند، معمولاً باید نمک کمتری بخورند.
- مایع را از شکم شما با استفاده از یک سوزن تخلیه کنند. این روش “پاراسنتز” نامیده میشود.
- دستگاهی در کبد شما کاشته شود که تجمع مایع در شکم را کاهش میدهد. این روش “TIPS” نامیده میشود. روشی است که شامل قرار دادن یک استنت (لوله) برای اتصال وریدهای پورتال به رگ های خونی مجاور است که فشار کمتری دارند. این کار فشار خونی که در کبد بیمار جریان دارد را کاهش می دهد و می تواند به توقف خونریزی و برگشت مایعات کمک کند.
- درمان یا پیشگیری از عفونت: افراد مبتلا به سیروز خطر بالاتری برای ابتلا به عفونتها دارند. وقتی آنها عفونت میگیرند، ممکن است به شدت بیمار شوند. به همین دلیل، افراد مبتلا به سیروز گاهی اوقات نیاز به آنتیبیوتیکها برای درمان یا پیشگیری از عفونت دارند. بیشتر افراد مبتلا به سیروز باید همچنین واکسن آنفولانزا و سایر واکسنها را برای پیشگیری از عفونتهای شایع دریافت کنند.
- درمان گیجی: سیروز میتواند منجر به گیجی شود. پزشکان میتوانند داروهای مختلفی برای درمان گیجی تجویز کنند.
چطور از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری کنم
افراد مبتلا به سیروز باید بسیار مراقب باشند تا کبد خود را از هر چیزی که میتواند به آن آسیب برساند، محافظت کنند. مراحل زیر برای محافظت از کبد در برابر آسیب بیشتر توصیف شدهاند.
واکسنها برای محافظت از کبد — واکسنها علیه هپاتیت A و B میتوانند به پیشگیری از آسیب بیشتر به کبد کمک کنند. همچنین مهم است که واکسنهای دیگری مانند واکسن آنفولانزا، ذات الریه و دیفتری و کزاز را دریافت کنید.
اجتناب از الکل و سایر داروهایی که میتوانند به کبد آسیب برسانند — افراد مبتلا به سیروز باید از تمام موادی که به کبد آسیب میزنند، اجتناب کنند. این شامل الکل، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و برخی مکملها و داروهای تجویزی است.
مصرف دوزهای صحیح دارو برای افرادی با بیماری کبد — افراد مبتلا به سیروز ممکن است نیاز داشته باشند تا برخی داروها را کمتر از افرادی که کبد سالم دارند مصرف کنند.
مدیریت علائم و اختلالات خونی را چگونه است؟
افراد مبتلا به سیروز ممکن است علائم و اختلالات خونی داشته باشند که نیاز به درمان دارند.
گرفتگی عضلات: افراد مبتلا به سیروز ممکن است دچار گرفتگی عضلات شوند. درمانهای کمی برای این مشکل وجود دارد.
هرنیهای ناف: هرنی ناف یک برآمدگی است که در ناحیه شکم ایجاد میشود. این نوع هرنی ممکن است با جراحی ترمیم شود، اما افراد مبتلا به سیروز معمولاً با عوارض جدی در جراحی مواجه میشوند.
هیپوناترمی (کمبود سدیم) : این وضعیت میتواند بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد و نیاز به درمان دارد.
مشکلات انعقادی خون : خون افراد مبتلا به سیروز ممکن است به درستی لخته نشود، که میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
آیا به کبد جدید نیاز دارم؟
برخی از افراد مبتلا به سیروز شدید نیاز به جراحی برای دریافت یک کبد جدید دارند. این عمل پیوند کبد نامیده میشود. قبل از اینکه خیلی بیمار شوید، با پزشک خود در مورد این گزینه صحبت کنید تا ببینید آیا پیوند کبد ممکن است گزینهای برای شما باشد. افراد معمولاً باید تا ۲ سال برای دریافت یک کبد جدید منتظر بمانند.
آیا میتوان از سیروز پیشگیری کرد؟
معمولا بله!
با اجتناب از مصرف الکل؛ پیشگیری از بروز کبد چرب با رعایت سبک زندگی سالم و رژیم غذایی سالم؛ پیشگیری از بروز عفونتهای ویروسی که بر کبد تأثیر میگذارند و هپاتیت B یا C مزمن با رعایت نکات بهداشتی مربوطه مانند پرهیز از رفتار جنسی پرخطر و استفاده از کاندوم ، پرهیز از به اشتراک گذاشتن سوزن دارویی و اشیاء تیز و برنده مثل تیغ اصلاح،پرهیز از تتو به خصوص در مکانهای غیر قانونی و غیر بهداشتی و عدم مصرف خودسرانه داروها و مکملهای دارویی و مشورت با پزشک میتوان مانع بروز بسیاری از علل شد.با شناسایی و درمان به موقع میتوان جلوی پیشرفت بیماری را گرفت.
اگر سیروز دارم به رژیم غذایی خاصی نیاز دارم؟
اگر کبد به درستی کار نکند، بدن ممکن است نتواند مواد مغذی را از غذا به طور طبیعی پردازش کند. مواد مضر میتوانند در خون تجمع یابند و بدن میتواند مایعات اضافی را در شکم ذخیره کند. مشکلات تغذیهای در افرادی که سیروز دارند، شایع است.
هیچ رژیم غذایی خاصی برای همه مناسب نیست. بهترین رژیم غذایی برای شما باید مواد مغذی مورد نیاز بدنتان را تأمین کند و به مدیریت علائم شما کمک کند. به طور کلی، شما میخواهید میزان کاری که کبد باید انجام دهد را کاهش دهید و از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری کنید.
با پزشک خود درباره رژیم غذاییتان صحبت کنید. پزشک، پرستار یا یک متخصص تغذیه میتوانند به شما کمک کنند تا مطمئن شوید که مواد مغذی مورد نیاز بدنتان را دریافت میکنید و همچنین به شما در برنامهریزی وعدههای غذایی کمک کنند.
اگر سیروز دارم، چه غذاها و نوشیدنیهایی میتوانم بخورم؟
مهم است که هر روز کالری و پروتئین کافی در رژیم غذاییتان داشته باشید. در زیر برخی از نمونههای غذاهایی که میتوانید انتخاب کنید آورده شده است:
- غلات: نانهای سبوسدار و غلات کامل، برنج قهوهای، کینوا، ، جو و پاپکورن بدون روغن. غلاتی مانند جو، و گندم ریز شده (بلغور).
- میوهها و سبزیجات: بیشتر میوهها و سبزیجات، چه تازه، منجمد یا کنسرو شده. اگر کنسرو شدهاند، سبزیجات و میوههای کمنمک و بدون شکر اضافه. سبزیجات منجمد ساده (برای جلوگیری از چربی و نمک اضافی)، آب میوه و آب سبزیجات.
- محصولات لبنی: مواد غذایی کمچرب و بدون چربی مانند شیر، پنیرهای سخت مانند چدار و موزارلا، ماست، کفیر، بستنی، شربت و شیر سویا.
- گوشت و پروتئینها: گوشتهای کم چرب و نرم، مرغ و ماهی. تخممرغ، کرههای مغزی و توفو.انواع لوبیاهای خشک، عدس، دانهها و مغزها (همه منابع خوب پروتئین).
- چربیها و روغنها: چربیهای سالم و غیر اشباع مانند روغن کانولا، زیتون، ذرت و آفتابگردان. روغنهای مایع را بیشتر از چربیهای جامد انتخاب کنید. محصولات بدون چربی یا کمچرب را در صورت امکان انتخاب کنید.
همیشه محصولات کمنمک یا بدون نمک را انتخاب کنید. این موضوع به ویژه برای غذاهایی مانند آبگوشتها، سوپها و سسها مهم است.
اگر سیروز دارم، چه غذاها و نوشیدنیهایی باید اجتناب کنم؟
از الکل اجتناب کنید زیرا میتواند به کبد آسیب بیشتری برساند. همچنین ممکن است نیاز به محدود کردن مقدار چربی یا سدیم (نمک) در رژیم غذاییتان داشته باشید. در زیر برخی از نمونههای غذاهایی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید آورده شده است:
- غلاتی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: دوناتها، کروسانها، شیرینیها، کلوچهها، بیسکویتها، چیپس و پاپکورن با کره.
- میوهها و سبزیجاتی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: مخلوطهای آماده سیبزمینی و سبزیجات. آنهایی که با پنیر، کره یا سسهای خامهای تهیه شدهاند. سس گوجهفرنگی و ترشیها. سبزیجات کنسرو شده با نمک و میوههای فرآوری شده با شکر اضافه.
- محصولات لبنی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: شیر کامل و 2 درصد، ماست و بستنی با چربی کامل، خامه، پنیر پرچرب، پنیر خامهای
- گوشت و پروتئینهایی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: گوشت، ماهی و صدفهای نیمپز. گوشتهای چرب مانند دنده، گوشت چرخکرده چرب، کالباس، کباب، کله پاچه، مرغ با پوست . لوبیاهای کنسرو شده.
- چربیها و روغنهایی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: برخی از روغنهای گیاهی مانند روغنهای بادامزمینی و نارگیل در صورتی که به صورت فراوری شده و با کیفیت پایین تولید شوند، میتوانند حاوی چربیهای ناسالم باشند.
- چاشنیها و تنقلاتی که باید اجتناب کنید یا محدود کنید: نخود فرنگی، لوبیا و زیتون کنسرو شده و نمکی. تنقلات نمکی مانند چیپس، کراکر. کچاپ، سس سویا، سس سالاد و سس استیک.
چه چیز دیگری باید بدانم؟
نکات دیگری که باید در نظر داشته باشید شامل:
- وعدههای غذایی کوچکتر و بیشتر بخورید، از جمله یک میانوعده قبل از خواب.
- از چاشنیها به جای نمک برای طعم دادن به غذا استفاده کنید. سعی کنید از چاشنیهای بدون نمک، فلفل، گیاهان، ادویهها، سرکه، آب لیمو و آب لیمو ترش استفاده کنید.
- هر روز صبح وزن خود را چک کنید و عدد را در یک دفتر یادداشت کنید. این به شما میگوید که آیا مایعات زیادی جمع میکنید یا خیر. صبحها بعد از ادرار کردن وزن بکشید. میتوانید با لباس یا بدون لباس وزن بکشید، اما هر روز همان کار را انجام دهید. ترازو را روی سطح سخت قرار دهید، نه روی فرش. پزشک شما به شما خواهد گفت که بر اساس میزان وزنی که در یک روز یا یک هفته اضافه میکنید، چه زمانی باید با او تماس بگیرید. دفترچه خود را در مراجعه بعدی به پزشک ببرید.
- برچسبهای غذایی را با دقت بخوانید. آنها به شما نشان میدهند که چه مقدار در یک وعده وجود دارد. مقدار به عنوان درصدی از کل مقدار مورد نیاز شما در هر روز داده میشود. برچسبهای غذایی همچنین به شما میگویند که هر وعده چقدر سدیم دارد. خواندن برچسبها به شما کمک میکند تا انتخابهای غذایی سالمتری داشته باشید.
- پزشک شما ممکن است پیشنهاد کند که هر روز یک مولتیویتامین مصرف کنید.
علائم آسیت یا تجمع مایع در شکم چیست؟
این میتواند باعث شود:
- شکم بزرگ شود که میتواند منجر به درد شکم شود – شکم معمولاً در یک دوره کوتاه زمانی بزرگتر میشود.
- افزایش وزن
- مشکل در تنفس
- احساس سیری پس از خوردن مقدار کمی غذا
گاهی اوقات، مایع در شکم میتواند عفونی شود. این میتواند باعث درد شدیدتر شکم، تب و گاهی اوقات گیجی شود. اگر مایع در شکم دارید و سپس هر یک از این علائم را دریافت کردید، فوراً به پزشک خود مراجعه کنید.
آیا برای آسیت به آزمایش نیاز دارم؟
- بله. برای بررسی مایع در شکم، پزشک شما یک آزمایش تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن انجام خواهد داد. آزمایشهای تصویربرداری تصاویری از داخل بدن ایجاد میکنند.
- پزشک همچنین ممکن است یک نمونه کوچک از مایع را برداشته و به آزمایشگاه ارسال کند. این آزمایشها میتوانند نشان دهند که چه چیزی باعث جمع شدن مایع شده و آیا مایع عفونی است یا خیر.
چگونه مایع در شکم درمان میشود؟
درمان تا حدی به اینکه چه چیزی باعث جمع شدن مایع میشود و شدت وضعیت شما بستگی دارد.
- اگر سیروز دارید، درمان شما احتمالاً شامل:
- پیروی از یک رژیم غذایی کمنمک (که به آن “کمسدیم” نیز میگویند) – این میتواند به کاهش مقدار مایع در شکم کمک کند.
- مصرف دارویی به نام “دیورتیک” – این داروها باعث میشوند افراد بیشتر از حد معمول ادرار کنند.
- اجتناب از الکل
- اجتناب از داروهایی به نام “NSAIDs” که میتوانند به کبد آسیب برسانند – NSAIDs گروهی از داروها هستند که شامل آسپرین، ایبوپروفن (نامهای تجاری نمونه: آدویل، موترین) و ناپروکسن (نام تجاری نمونه: آلو) میشوند.
- بررسی وزن خود هر روز – پیگیری وزن شما به پزشک کمک میکند تا وضعیت شما را تحت نظر داشته باشد.
- درمان همچنین به علائم شما بستگی دارد. اگر علائم شدید دارید، علائمی که با درمان بهبود نمییابند، یا علائمی که پس از درمان بازمیگردند، ممکن است نیاز به:
- پاراسنتز – پزشک ناحیه را بیحس کرده و سوزنی را از طریق پوست به داخل جمعآوری مایع وارد میکند. سپس مقدار زیادی مایع را خارج میکند.
- یک روش به نام “TIPS” – پزشک دستگاهی را در کبد شما قرار میدهد که تجمع مایع را کاهش میدهد.
هر دو این درمانها میتوانند به بهبود علائم شما کمک کنند تا احساس بهتری داشته باشید.
- اگر بیماری کبدی شدید دارید، پزشک با شما درباره امکان پیوند کبد صحبت خواهد کرد. این جراحی است که در آن پزشکان کبد بیمار را با کبد سالم جایگزین میکنند.
چگونه میتوانم از جمع شدن بیشتر مایع در شکم جلوگیری کنم؟
- میتوانید با پیروی از تمام دستورالعملهای پزشک خود درباره درمان، به جلوگیری از جمع شدن بیشتر مایع کمک کنید.
- اگر در پیروی از برنامه درمانی مشکل دارید، به پزشک یا پرستار خود بگویید. به عنوان مثال، اگر در پیروی از یک رژیم غذایی کمنمک مشکل دارید، پزشک یا پرستار شما ممکن است توصیه کند با یک متخصص تغذیه همکاری کنید.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر به سیروز مبتلا هستید، اگر با مشکلات زیر مواجه شدید، با پزشک یا پرستار خود تماس بگیرید:
-
مشکلات خونریزی، مانند:
- خون در مدفوع
- استفراغ خون
- خونریزی یا کبودی
- علائم عفونت، مانند تب بالای38 درجه سانتیگراد یا لرز
- درد شکم
- ورم پاها یا مچها
- مشکل در تنفس
- خستگی شدید
- گیجی
- تهوع یا استفراغ
- زردی پوست یا سفیدی چشمها