دستگاه ضربان ساز CRT و ICD
در سالهای اخیر، استفاده از دستگاههای ضربانساز در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی بهطور چشمگیری افزایش یافته است. درمان باز هماهنگسازی قلبی CRT شامل نصب یک دستگاه ضربانساز سه حفرهای است که به منظور هماهنگسازی انقباضات قلب و بهبود عملکرد آن طراحی شده است.
استفاده از CRT فقط برای بیمارانی مناسب است که دارای کسر جهشی (EF) کمتر یا برابر با ۳۵% هستند و همچنین به دلیل ناهماهنگی انقباض بین بطنهای چپ و راست، از عدم انقباض مؤثر و در نتیجه برونده ناکافی قلب رنج میبرند. این بیماران باید علائم بالینی متوسط تا شدید داشته باشند و علیرغم دریافت درمان دارویی مناسب، بهبود نیافته باشند. پیش از تصمیم به نصب دستگاه، پزشک معالج باید بهدقت نتایج اکوکاردیوگرافی، وجود ناهماهنگی بین حفرات، نوع و میزان داروهای مصرفی و شدت علائم بیمار را بررسی کند.
اگر CRT به درستی برای بیمار انتخاب شود، میتواند به بهبود علائم، ارتقاء کیفیت زندگی، بهبود معیارهای اکوکاردیوگرافی، افزایش توان فعالیت، کاهش دفعات بستری و در نهایت افزایش طول عمر منجر شود. بهبود علائم بالینی ممکن است چند ماه بعد از نصب دستگاه مشاهده شود و تقریباً در ۷۰% از بیماران اتفاق میافتد.
دستگاههای شوکدهنده قابل کاشت (ICD) نیز به منظور درمان سریع آریتمیهای خطرناک و کشنده قلبی در گروهی از بیماران قلبی، از جمله بیماران نارسایی قلبی، نصب میشوند. این دستگاهها قادر به شناسایی سریع آریتمیهای خطرناک بطنی هستند و در صورت عدم بهبودی خودبخود یا عدم پاسخ به اقدامات اولیه، در عرض چند ثانیه شوک ایجاد میکنند تا ضربان قلب را منظم کنند و از سنکوپ یا مرگ ناگهانی جلوگیری نمایند. خوشبختانه، این دستگاهها در حدود ۹۰% موارد موفق به کنترل آریتمی میشوند. هرچند ایجاد شوک برای بیمار ممکن است دردناک و ناخوشایند باشد، اما با توجه به خطر جدی این نوع آریتمیها، نصب ICD منطقی به نظر میرسد، بهویژه که هیچ داروی ضد آریتمی تا کنون به اندازه ICD در جلوگیری از مرگ ناگهانی مؤثر نبوده است.
در حال حاضر، نصب ICD برای بیمارانی توصیه میشود که کسر جهشی (EF) آنها کمتر یا برابر با ۳۵% باشد و در صورتی که سابقه سکته قلبی دارند، حداقل ۴۰ روز از وقوع آن گذشته باشد. همچنین، این بیماران باید با وجود مصرف داروهای استاندارد نارسایی قلبی، علائم متوسط تا شدیدی داشته باشند و هیچ بیماری کشنده یا صعبالعلاج دیگری نداشته باشند. با توجه به هزینه بالای این دستگاه، عدم تأثیر در بهبود علائم بالینی و دردناک بودن شوک، نصب ICD در بیماران با علائم بسیار شدید و غیرقابل کنترل انجام نمیشود.
با توجه به موارد ذکر شده، تقریباً تمامی بیمارانی که کاندیدای استفاده از درمان باز هماهنگسازی قلبی (CRT) هستند، نیاز به نصب دستگاه شوکدهنده قابل کاشت (ICD) نیز دارند. به همین دلیل، امروزه در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بسته به وجود یا عدم وجود ناهماهنگی در انقباض حفرات قلب، از دستگاههای CRT-D یا ICD استفاده میشود.
CRT-D دستگاهی است که قابلیت عملکرد هر دو دستگاه ICD و CRT را بهطور همزمان دارد. مشخصات ژنراتور این دستگاه، بسته به شرکت تولیدکننده، بهطور تقریبی شامل ضخامت ۸ تا ۱۰ میلیمتر، قطر ۴ تا ۵ سانتیمتر، حجم ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر مکعب و وزن حدود ۷۰ گرم است.
روش نصب این دستگاه معمولاً در اتاق آنژیوگرافی و تحت بیحسی موضعی انجام میشود. از زیر استخوان ترقوه (معمولاً سمت چپ)، سه لید (سیم) دستگاه از طریق سیاهرگ بزرگ این ناحیه در محل مناسب قرار میگیرند و ژنراتور دستگاه نیز زیر پوست قرار داده میشود. در نهایت، پوست بخیه زده میشود و بخیهها پس از دو هفته کشیده میشوند. در این مدت، مراقبت از محل برش و حفظ آن در شرایط تمیز و خشک بسیار اهمیت دارد.
پس از ترخیص از بیمارستان، برای اطمینان از عملکرد و تنظیم پارامترهای دستگاه، در صورت عدم نیاز به شوک و پایدار بودن وضعیت بیمار، فرد ابتدا ۶ هفته بعد و سپس هر ۳ ماه یکبار باید به کلینیکهای تخصصی آنالیز باتری مراجعه کند.
موارد احتیاط در پیشگیری از عوارض کاشت ضربانساز قلب
- اطلاعرسانی درباره بارداری:اگر باردار هستید یا احتمال میدهید که باردار باشید، حتماً به ارائهدهنده خدمات بهداشتی خود اطلاع دهید.
- شیردهی:در صورتی که در حال شیردهی هستید، باید پزشک خود را در جریان قرار دهید.
- حساسیتها:بیمارانی که به داروها یا لاتکس حساسیت دارند، باید این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهند.
- توجه به راحتی در حین عمل:برای برخی بیماران، دراز کشیدن بیحرکت روی تخت عمل برای مدت طولانی ممکن است باعث ناراحتی یا درد شود.
- مشاوره درباره شرایط پزشکی:بسته به شرایط پزشکی خاص شما، ممکن است خطرات دیگری نیز وجود داشته باشد. حتماً قبل از عمل، هر گونه نگرانی یا سوالی را با پزشک خود در میان بگذارید.
این موارد احتیاط میتواند به کاهش خطرات و عوارض ناشی از کاشت ضربانساز قلب کمک کند.
عوارض ضربان ساز
عوارض اولیه (کوتاهمدت) کاشت ضربانساز قلب
- درد و تورم:معمولاً در روزهای اول پس از جراحی ایجاد میشود و با داروهای ضد درد بهبود مییابد.
- عفونت:ممکن است ناحیه جراحی عفونی شود و در موارد شدید نیاز به آنتیبیوتیک یا تعویض دستگاه باشد.
- خونریزی یا هماتوم:در افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند، ممکن است خونریزی یا کبودی در محل کاشت ایجاد شود.
- پنوموتوراکس:اگر در حین عمل ریه سوراخ شود، ممکن است هوای خارج از ریه در قفسه سینه جمع شود و مشکلات تنفسی ایجاد کند.
عوارض دیررس (بلندمدت)
- جابجایی لیدها:ممکن است لیدها از محل خود خارج شوند و عملکرد دستگاه را مختل کنند.
- اختلال در عملکرد دستگاه:مشکلاتی مانند تخلیه سریع باتری یا ارسال پالسهای نامنظم ممکن است رخ دهد.
- واکنش بدن:بدن ممکن است به دستگاه واکنش نشان دهد و باعث التهاب یا بافت اسکار شود.
- تداخل الکترومغناطیسی:دستگاههای الکترونیکی قوی مانند MRI میتوانند عملکرد دستگاه را تحت تأثیر قرار دهند.
- عوارض عروقی:ممکن است لختههای خونی یا انسداد عروق در محل عبور لیدها ایجاد شود.
عوارض نادر
- فیبریلاسیون دهلیزی: آریتمی قلبی که ممکن است بعد از عمل ایجاد شود.
- نارسایی قلبی:اختلال در عملکرد قلب بعد از کاشت.
- مرگ:در موارد بسیار نادر ممکن است رخ دهد.
نکته مهم
اگر پس از کاشت ضربانساز، علائمی مانند سرگیجه، تپش قلب نامنظم یا درد شدید داشتید، سریعاً با پزشک مشورت کنید.
در نهایت، بیشتر بیماران پس از کاشت ضربانساز، بهبودی قابل توجهی در کیفیت زندگی خود تجربه میکنند.
زندگی با ضربانسازها:
- حرکات اندام فوقانی: بهتر است بیمار از باز کردن اندام فوقانی سمت باطری با زاویه بیش از ۹۰ درجه پرهیز کند.
- فعالیتهای روزمره: بیمار معمولاً میتواند به فعالیتهای روزمره و حتی ورزش ادامه دهد، اما باید از قرارگیری در نزدیکی میدانهای مغناطیسی شدید (مانند MRI)، میدانهای الکترونیکی قوی (مانند دکلهای فشار قوی)، دستگاههای جوشکاری صنعتی، رادیوتراپی و سنگ شکن پرهیز کند. انجام فیزیوتراپی اندام فوقانی ممنوع است.
- استفاده از وسایل روزمره: استفاده از مایکروویوهای خانگی با حفظ فاصله (حدود یک متر) مجاز است و عبور از تجهیزات حفاظتی در فرودگاهها مشکلی ندارد، هرچند ممکن است آلارم دستگاهها به کار بیفتد و بیمار باید مامورین را مطلع کند. بهتر است از ردیابهای دستی برای بازرسی بدنی استفاده نشود و در صورت ضرورت، دستگاه آشکارساز مستقیماً روی باطری قرار نگیرد.
- مکالمات تلفنی: برای مکالمات تلفنی بهتر است از گوش مخالف استفاده شود و از قرار دادن تلفن در جیب نزدیک به باطری خودداری شود.
- رانندگی: در صورت عدم نیاز به شوک، بیمار پس از گذشت ۶ ماه از تعبیه ICD میتواند رانندگی کند. اما اشتغال به کارهای حساس نظیر خلبانی و همچنین رانندگی حرفهای یا راندن وسایل نقلیه عمومی برای این افراد مجاز نیست.
- عمر دستگاه: این ضربانسازها معمولاً بین ۵ تا ۷ سال عمر میکنند. زمان اتمام باتری در آنالیزهای دورهای قابل تخمین است. هنگام اتمام عمر باتری، معمولاً فقط ژنراتور تعویض میشود و نیازی به تعویض لیدها نیست.
رژیم غذایی پس از کاشت ضربان ساز قلب
- پس از کاشت ضربان ساز قلب، حتی تغییرات کوچک در رژیم غذایی میتواند تأثیر بزرگی بر سلامت قلب شما داشته باشد. در اینجا به نکات مهمی در مورد رژیم غذایی مناسب، جهت کاهش عوارض کاشت ضربانساز قلب اشاره میکنیم.
- افزایش مصرف غلات کامل: غذاهایی که حاوی غلات کامل هستند را بیشتر در رژیم غذایی خود بگنجانید. این مواد غذایی سرشار از فیبر و مواد مغذی هستند، که برای سلامت قلب مفیدند.
- تنوع در مصرف میوهها و سبزیجات: سعی کنید انواع مختلفی از میوهها و سبزیجات را در رژیم غذایی خود بگنجانید. این مواد غذایی منابع غنی از ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها هستند که برای سلامت کلی بدن و قلب ضروری هستند.
- کاهش مصرف قند و نمک: مصرف بیش از حد قند و نمک (سدیم)، میتواند برای سلامت قلب مضر باشد. سعی کنید مصرف این مواد را محدود کنید.
- محدود کردن غذاهای پرچرب: مصرف غذاهایی مانند گوشت قرمز، پنیر و شیرینیجات را که معمولاً حاوی چربیهای اشباع شده هستند، محدود کنید.
- کاهش چربیهای مضر: میزان چربیهای اشباع شده و ترانس را در رژیم غذایی خود کاهش دهید. این چربیها، معمولاً در دمای اتاق جامد هستند، مانند کره و روغن جامد.
- جایگزینی چربیهای مفید: به جای چربیهای مضر، از چربیهای تک غیراشباع و چند غیراشباع استفاده کنید. این نوع چربیها، معمولاً در دمای اتاق مایع هستند، مانند روغن زیتون و روغن ماهی.
- به یاد داشته باشید که قبل از انجام هرگونه تغییر در رژیم غذایی خود، با پزشک مشورت کنید. پزشک شما میتواند با توجه به شرایط خاص شما، بهترین برنامه غذایی را توصیه کند. همچنین، ممکن است لازم باشد برخی از داروهای خود را با غذا مصرف کنید یا از مصرف برخی مواد غذایی خاص اجتناب کنید.
- رعایت این نکات غذایی نه تنها به بهبود عملکرد ضربان ساز قلب کمک میکند و ریسک عوارض کاشت ضربانساز قلب را کاهش میدهد، بلکه میتواند کیفیت زندگی شما را نیز بهبود بخشد و خطر بروز مشکلات قلبی در آینده را کاهش دهد.