بیماری ام اس
بیماری اماس( مولتیپل اسکلروزیس- MS) چیست؟
اماس یا اسکلروز چندگانه (MS) یک بیماری است که باعث مشکلات بینایی، بیحسی و سوزن سوزن شدن، ضعف عضلانی و مشکلات دیگر میشود.
اماس یک بیماری “خودایمنی” است. به طور معمول، سیستم ایمنی به عنوان سیستم دفاعی بدن در برابر عفونتها عمل میکند. این سیستم با حمله و کشتن میکروبها و سایر سلولهایی که میتوانند شما را بیمار کنند، از شما محافظت میکند. وقتی یک فرد دچار بیماری خودایمنی میشود، سیستم ایمنی به طور اشتباهی به سلولهای سالم بدن حمله میکند. به این وضعیت “پاسخ خودایمنی” گفته میشود.
در اماس ، سیستم ایمنی به سلولهای عصبی و اتصالات آنها در مغز و نخاع حمله کرده و آنها را آسیب میزند.
علائم اماس چیست؟
این بیماری میتواند علائم متعددی ایجاد کند، اما نه هر کسی که به MS مبتلا است، همه این علائم را دارد. همچنین، علائم MS میتواند ناشی از مشکلات دیگری غیر از MS نیز باشد. به طور کلی، علائم MS میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بیحسی، سوزن سوزن شدن و احساس “سوزن و سوزن شدن”
- ضعف یا اسپاسمهای عضلانی که میتواند باعث افتادن اشیاء یا زمین خوردن شما شود
- مشکلات بینایی، درد چشم و حرکات غیرعادی چشم
- احساس سرگیجه یا عدم تعادل که میتواند باعث زمین خوردن شما شود
- مشکل در راه رفتن یا صحبت کردن
- مشکلات کنترل روده یا مثانه( بی اختیاری در دفع یا احتباس آن)
- مشکلات جنسی، مانند کاهش علاقه به رابطه جنسی یا عدم لذت از آن
- حساسیت به گرما که علائم را بدتر میکند
- مشکل در تفکر واضح
- احساس خستگی شدید
بیشتر افراد مبتلا به اماس تنها چند مورد از این علائم را دارند. اما افرادی که اماس شدید دارند، ممکن است بیشتر یا تمام این علائم را تجربه کنند.
آیا اشکال مختلفی از اسکلروز چندگانه وجود دارد؟
بله. پزشکان نامهای متفاوتی به اماس میدهند، بسته به اینکه چگونه پیشرفت میکند.
اماس میتواند به صورتهای زیر باشد:
- عود کننده-بهبودیابنده – این به این معنی است که علائم اماس میآیند و میروند. وقتی علائم تشدید میشوند، به آن “حمله” یا “عود” گفته میشود. این حملات میتوانند از چند روز تا چند هفته طول بکشند و معمولاً به آرامی بهبود مییابند. بین حملات، افراد معمولاً احساس نسبتاً نرمالی دارند. اما برخی افراد ممکن است مشکلاتی داشته باشند که حتی پس از بهبود حمله باقی میماند. نوع عود کننده-بهبودیابنده رایجترین نوع اماس است.
- ثانویه پیشرونده – برخی از افرادی که با اماس عود کننده-بهبودیابنده شروع میکنند، به نقطهای میرسند که علائم به تدریج بدتر میشود حتی زمانی که حملاتی ندارند. این به عنوان “اماس ثانویه پیشرونده” شناخته میشود.
- اولیه پیشرونده – این به این معنی است که علائم از همان ابتدا به طور مداوم بدتر میشوند.
پزشکان همچنین از اصطلاح “اماس فعال” یا “بیماری فعال” استفاده میکنند. این به این معنی است که یک فرد حملات جدیدی از اماس یا نشانههای جدیدی از اماس در آزمایشات تصویربرداری دارد. اماس فعال میتواند در افرادی که دارای اماس عود کننده-بهبودیابنده، ثانویه پیشرونده یا حتی اولیه پیشرونده هستند، رخ دهد.
آیا به آزمایش نیاز دارم؟
بله. اگر پزشک شما مشکوک باشد که شما به اماس مبتلا هستید، میتواند یک “اسکن MRI” از مغز و گاهی اوقات از نخاع شما درخواست کند. MRI یک آزمایش تصویربرداری است که تصاویری از درون بدن شما ایجاد میکند. این آزمایش میتواند نشان دهد که آیا مغز یا نخاع شما نشانههایی از اماس دارد یا خیر.
با این حال، اسکن MRI ممکن است نتواند به سرعت نشان دهد که آیا شما به اماس مبتلا هستید یا خیر. در بسیاری از موارد، پزشکان تنها پس از مشاهده تغییرات در علائم و نتایج آزمایش در طول زمان، اماس را تشخیص میدهند.
در برخی موارد، پزشک شما ممکن است آزمایشهای دیگری را برای کمک به تشخیص اماس درخواست کند. این آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بررسی مایع نخاعی: در این روش، پزشک یک سوزن نازک را به قسمت پایین کمر شما وارد کرده و مقدار کمی مایع نخاعی را خارج میکند. سپس، آنها مایع را برای نشانههای اماس بررسی میکنند.
- بررسی پتانسیلهای برانگیخته یا پاسخهای برانگیخته: روشی است که پزشک برای بررسی سیگنالهای الکتریکی در مغز و نخاع شما استفاده میکند. این شامل چسباندن الکترودهای کوچک به پوست شما است. سپس پزشک میتواند سیگنالهای عصبی در مغز شما را در حین تماشای نورها، گوش دادن به صداها یا احساس یک جریان الکتریکی ملایم اندازهگیری کند.مثلا با استفاده از روش
- توموگرافی انسجام نوری: این آزمایش از نوری خاص برای بررسی داخل چشمان شما به دنبال نشانههای اماس استفاده میکند.
- آزمایشهای خون : در سایر موارد، ممکن است به آزمایشهای خون نیاز داشته باشید تا بیماریهایی را که میتوانند مشابه اماس باشند، بررسی کنید.
آیا باید به پزشک یا پرستار مراجعه کنم؟
اگر هر یک از علائم ذکر شده در بالا را دارید و نمیدانید علت آنها چیست، بلافاصله به پزشک یا پرستار خود مراجعه کنید.
چگونه اماس درمان میشود؟
این بستگی به نوع اماس شما دارد. پزشک شما میتواند درباره گزینهها و بهترین داروها برای وضعیت شما با شما صحبت کند:
- درمان حملات: اگر دچار حمله اماس شدهاید، پزشک شما میتواند داروهایی به نام استروئیدها تجویز کند. این داروها با استروئیدهایی که ورزشکاران برای افزایش عضله مصرف میکنند، متفاوت هستند. آنها پاسخ خودایمنی بدن را کاهش میدهند و میتوانند مدت زمان حمله را کوتاه کنند.
- پیشگیری از حملات:داروهای مختلفی برای افرادی که اماس فعال دارند وجود دارد (آنهایی که حملات جدیدی دارند یا اسکنهای MRI آنها نشانههای جدیدی از اماس را نشان میدهد). این داروها به نام "درمانهای تغییر دهنده بیماری" شناخته میشوند. آنها بیماری را درمان نمیکنند، اما احتمال بروز علائم اماس را کاهش میدهند.
- کاهش علائم: پزشکان همچنین میتوانند علائم اماس را درمان کنند. این میتواند به بهبود کیفیت زندگی شما کمک کند و شامل مصرف داروها یا ایجاد تغییرات دیگر باشد.
برخی از این داروها به صورت تزریقی هستند. بسیاری از افراد یاد میگیرند که خودشان این تزریقات را انجام دهند. برخی از داروهای اماس به صورت قرص یا کپسول خوراکی هستند. زمانبندی داروهای تزریقی متفاوت است، اما بیشتر آنها شامل دوزهایی هستند که تنها هر چند هفته یا چند ماه یک بار انجام میشود.
با پزشک یا پرستار خود درباره تمام علائم خود صحبت کنید، حتی اگر فکر میکنید که آنها به اماس مرتبط نیستند. به عنوان مثال، اگر احساس افسردگی میکنید، دچار نشت ادرار هستید یا مشکلات جنسی دارید، این موارد را به پزشک یا پرستار خود بگویید. صحبت کردن درباره این مسائل میتواند دشوار باشد، اما اغلب درمانهایی وجود دارد که میتواند کمک کند.
اگر میخواهم باردار شوم، چه باید بکنم؟
اگر شما به اماس مبتلا هستید، قبل از اینکه بخواهید برای بارداری اقدام کنید، با پزشک خود صحبت کنید. برخی از داروهای اماس در دوران بارداری ایمن نیستند. دیگر داروهای اماس ممکن است در دوران بارداری در صورت نیاز مناسب باشند.
برخی از پزشکان توصیه میکنند که در صورت امکان، داروهای اماس را درست قبل و در طول بارداری متوقف کنید. اگر در دوران بارداری دچار حمله اماس شوید، میتوانید به طور ایمن از استروئیدها برای مدیریت علائم استفاده کنید.
زندگی من چگونه خواهد بود؟
دانستن اینکه شما یا یکی از عزیزانتان به اماس مبتلا است، میتواند ترسناک باشد.
به یاد داشته باشید که در بیشتر افراد، اماس به آرامی پیشرفت میکند. به طور متوسط، سالها طول میکشد تا اماس باعث ناتوانی جدی شود. علاوه بر این، داروهای مورد استفاده برای درمان اماس معمولاً بسیار مؤثر در پیشگیری از حملات هستند. برخی از افراد مبتلا به اماس عود کننده-بهبودیابنده میتوانند چندین ماه یا حتی سالها بین حملات فاصله داشته باشند. با این حال، نمیتوان به طور قطعی گفت که علائم برای هر فردی چقدر سریع بدتر خواهد شد.
اگر در مدیریت علائم خود مشکل دارید، با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید. آنها ممکن است بتوانند درمانهای مختلفی را برای امتحان پیشنهاد دهند. صحبت با یک روانشناس میتواند به شما کمک کند تا بهتر بتوانید احساسات خود را مدیریت کنید.
آموزشهای پرستاری:
- داروها را طبق دستور پزشک مصرف کرده و بدون مشورت پزشک قطع نکنید. در صورت شروع داروی جدید، جهت پیشگیری از تداخلات دارویی با پزشک مشورت کنید.
- مصرف مواد غذایی پرکالری و پر پروتئین توصیه میشود. مصرف میوهها و سبزیجات تازه بسیار مفید است. در صورت سابقه آلرژی به شیر یا بادام زمینی، استفاده از این ترکیبات در رژیم غذایی توصیه نمیشود. از سفیده تخم مرغ و یا حبوبات در برنامه غذایی زیاد استفاده کنید. در صورت افزایش دفعات حمله ام اس با نظر متخصص یا کارشناس تغذیه، رژیم ضد التهاب داشته باشید. به علت افزایش شانس عفونت ادراری از مایعات بیشتری در برنامه غذایی خود استفاده کنید.
- انجام فعالیت بدنی که شما را خسته نمیکند مفید است. برای مقابله با خستگی باید بین زمان فعالیت و استراحت تعادل برقرار نمود و از انجام فعالیت بدنی سخت که منجر به خستگی میشود اجتناب نمایید. توصیه میشود از دورههای کوتاه مدت استراحت، ترجیحا به صورت درازکش، به صورت متناوب استفاده کنید. روزانه فعالیت فیزیکی منظم داشته باشد و تا جای ممکن کم تحرک نباشید.
- در صورت گیجی، مشکلات حافظه، تاری دید، از دست دادن حس جهت یابی، صحبت کردن منقطع، بی حسی و یا سوزن سوزن شدن در صورت، پاها، انگشتان، عدم تعادل و مشکل در راه رفتن، مشکلات در مثانه و روده، خستگی و ضعف غیر قابل توضیح، به پزشک مراجعه کنید.
- فعالیت فیزیکی شدید منجر به بالا رفتن درجه حرارت بدن شده و سایر نشانهها را تشدید میکند.
- پیاده روی روزانه باعث بهبود توانایی راه رفتن در فرد میشود.